İdeyalarımız praktiki tibbdən – mövcud diaqnostika və müşahidə metodlarının hələ tam cavab verə bilmədiyi suallardan yaranır.
Tibb çox böyük həcmdə laborator, instrumental və rəqəmsal məlumatlara malikdir. Lakin əksər hallarda bu məlumatlar orqanizmin vəziyyətini yalnız müəyyən bir zaman anında əks etdirir. Müayinələr arasında isə fizioloji proseslərin dəyişməyə davam etdiyi saatlar, günlər və həftələr qalır.
Məhz buna görə fəaliyyətimizin əsas istiqamətlərindən biri insanın vəziyyətinin epizodik qiymətləndirilməsindən uzunmüddətli dinamik müşahidəyə, artıq yaranmış pozuntuların qeydə alınmasından isə onların erkən proqnozlaşdırılmasına keçidi təmin edə biləcək texnologiyaların yaradılmasıdır.
PHI™ – hamiləliyin intellektual monitorinqi
Hamiləlik dinamik fizioloji prosesdir. Bu zaman ana və dölün vəziyyəti fasiləsiz dəyişir, ənənəvi tibbi müşahidə isə müəyyən intervallarla həyata keçirilir.
Beləliklə, PHI™ – hamiləliyin intellektual proqnostik monitorinq sistemi ideyası yarandı.
Konsepsiya hamilə qadının və dölün fizioloji parametrlərinin uzunmüddətli qeyri-invaziv qeydiyyatını, daha sonra isə onların fərdi dinamikasının, dəyişkənliyinin və qarşılıqlı əlaqələrinin təhlilini nəzərdə tutur.
Məqsəd sadəcə göstəriciləri toplamaq deyil, ifadə olunmuş klinik əlamətlər meydana çıxmazdan əvvəl əlverişsiz tendensiyaları aşkar etməyə imkan verən vahid dinamik “ana–döl” profilinin formalaşdırılmasıdır.
Təhlilin inteqral nəticəsi Pregnancy Health Index – hamiləliyin vəziyyətini və dinamikasını əks etdirən rəqəmsal göstəricidir. Bu göstərici preeklampsiya, vaxtından əvvəl doğuş, gestasion şəkərli diabet, hamiləlik anemiyası, dölün hipoksiyası və digər ağırlaşmaların riskinin erkən aşkarlanması üçün istifadə oluna bilər.
PHI™ ultrasəs müayinəsini, dopplerometriyanı, kardiotokoqrafiyanı və ya laborator diaqnostikanı əvəz etmir. Onun vəzifəsi planlı müayinələr arasındakı dövrdə əlavə fasiləsiz diaqnostik müşahidə konturu yaratmaqdır.
LIFEMAP HUMAN™ – sağlamlıq və uzunömürlülüyün rəqəmsal əkizi
Əgər PHI™ “ana–döl” sisteminin dinamikasını nəzərdən keçirirsə, növbəti sual daha geniş oldu: insan orqanizmində illər ərzində baş verən dəyişiklikləri də eyni şəkildə izləmək mümkündürmü?
Beləliklə, LIFEMAP HUMAN™ – sağlamlıq və uzunömürlülüyün fərdi rəqəmsal əkizi konsepsiyası yarandı.
Vahid rəqəmsal modeldə fizioloji, metabolik, hormonal, immun, genetik, koqnitiv, psixoloji və davranış məlumatlarının birləşdirilməsi nəzərdə tutulur.
Bu məlumatlar əsasında bioloji yaş, orqanizmin müxtəlif sistemlərinin funksional ehtiyatları, yaşla bağlı dəyişikliklərin sürəti və fərdi qocalma trayektoriyası qiymətləndirilir.
Lakin rəqəmsal əkizin əsas vəzifəsi “bioloji yaş”ı yalnız bir rəqəmlə müəyyən etmək deyil.
Daha vacib olan aşağıdakıları anlamaqdır:
orqanizmin hansı sistemi öz ehtiyatını ilk olaraq itirir, bu azalma hansı sürətlə baş verir və proqnozlaşdırılan trayektoriyanı dəyişmək mümkündürmü?
Buna görə də LIFEMAP HUMAN™ bizim tərəfimizdən diaqnostik test kimi deyil, insanla birlikdə dəyişən və sağlamlığın qorunması və aktiv uzunömürlülüyün müxtəlif ssenarilərini modelləşdirməyə imkan verən insanın dinamik modeli kimi nəzərdən keçirilir.
Orqanizmin daxili dayanıqlılıq indeksi
Bu konsepsiyanın inkişafı daha bir sualın yaranmasına səbəb oldu.
Müasir sistemlərin əksəriyyəti orqanizmi əsasən “xaricdən” – qan analizləri, görüntüləmə üsulları, funksional müayinələr və daşınan cihazların göstəriciləri əsasında qiymətləndirir.
Bəs əlavə məlumatı birbaşa orqanizmin daxili fizioloji mühitindən əldə etmək mümkündürmü?
Beləliklə, mədə-bağırsaq traktından keçərkən bir sıra lümendaxili fizioloji parametrləri – temperaturu, pH-ı, elektrik keçiriciliyini, oksidləşmə-reduksiya potensialını, təzyiqi, hərəkət aktivliyini, yığılmaların ritmini və tranzit müddətini qeydə ala bilən avtonom diaqnostik kapsul ideyası yarandı.
Prinsipial olaraq vacib məqam ondan ibarətdir ki, bu göstəricilərin hər biri ayrı-ayrılıqda məhdud diaqnostik əhəmiyyətə malikdir.
Bizim ideyamız isə fərqlidir – onları vahid məkan-zaman məlumatları toplusu kimi təhlil etmək.
Bu əsasda çoxparametrli fizioloji profilin formalaşdırılması və Orqanizmin Daxili Dayanıqlılıq İndeksinin – daxili mühitin sabitliyini qorumaq və dəyişikliklərə uyğunlaşmaq qabiliyyətini əks etdirən inteqral göstəricinin hesablanması nəzərdə tutulur.
Yeni tibbi cihazlar
İdeyalarımızın hamısı rəqəmsal texnologiyalarla bağlı deyil.
Bəzi layihələr birbaşa klinik praktikadan yaranıb – ənənəvi tibbi alət öz funksiyasını yerinə yetirsə də, onun konstruksiyası həkimin imkanlarını məhdudlaşdırdığı və ya pasiyentin rahatlığını azaltdığı hallardan.
Beləliklə, təkmilləşdirilmiş ginekoloji güzgü və adaptiv məkan pessarisi konsepsiyaları hazırlanmışdır.
Yeni ginekoloji güzgüdə şəffaf işçi elementlərin, daxili işıqlandırmanın, əməliyyat sahəsinin daha yaxşı vizuallaşdırılmasının, erqonomik fiksasiyanın və dərman vasitələrinin istiqamətləndirilmiş şəkildə tətbiqi imkanının olması nəzərdə tutulur.
Adaptiv məkan pessarisi isə yalnız kiçik çanaq orqanlarını mexaniki şəkildə saxlamaqla kifayətlənməyən, eyni zamanda çanaq dibinin məkan anatomiyasını nəzərə alan, cihazın daha sabit mövqeyini və lokal terapevtik təsir imkanını təmin edən konstruksiya kimi hazırlanır.
Layihələrimizi nə birləşdirir
İlk baxışdan hamiləlik, uzunömürlülük, diaqnostik kapsul və ginekoloji cihazlar tibbin tamamilə fərqli istiqamətlərinə aiddir.
Lakin bütün bu layihələrin əsasında vahid prinsip dayanır:
xəstəlik və ya pozuntu artıq formalaşdıqdan sonra onu sadəcə qeydə almaq deyil, orqanizmin fizioloji tarazlığındakı dəyişiklikləri mümkün qədər erkən müəyyən etmək.
Biz ayrı-ayrı göstəricilərdən – onların qarşılıqlı əlaqələrinə,
birdəfəlik müayinədən – dinamik müşahidəyə,
diaqnostikadan – proqnozlaşdırmaya,
hamı üçün eyni yanaşmadan – insanın fərdi modelinə keçməyə çalışırıq.
Məhz bu konsepsiyanı gələcək elmi və texnoloji layihələrimizin əsası kimi nəzərdən keçiririk.
